Züridütsch
Chantuns: ZH · Zürich
Quai emprendais Vus qua
Ils trais roms
Rom: Aut alemannic
L'Altipian e l'ost: Turitg, Berna, Argovia, Soloturn, Son Gagl. La gruppa la pli gronda — quella che ins pensa cun dir «tudestg svizzer».
La lingia che la tira
- En quest rom
- schneie
- Sper
- schniie
- Tudestg standard
- schneien
Uschia sun ella
Emissiuns e films en ils quals ins auda surtut quest idiom. Colliaziuns controlladas — registraziuns faschain nus naginas.
- TeleZüriCH MediaDialectZüridütschPaucas vuschsDiscurrì liberSuttitels automatics
- Radio 24Radio 24DialectZüridütschPaucas vuschsDiscurrì liber
- Radio 1Radio 1DialectZüridütschPaucas vuschsDiscurrì liber
- Stadt ZürichStadt ZürichOmadusZüridütschPaucas vuschsLegì d'in textSuttitels automatics
- Die SchweizermacherRex-FilmDialectZüridütschPaucas vuschsLegì d'in textSuttitels en tudestg standardDa tge ch'i sa tracta
Turitgais dal 1978, e adina anc il film davart il daventar Svizzer. L'accent sa ha midà dapi lura, quai ch'è sez da udir.
- ZwingliC-FilmsDialectZüridütschPaucas vuschsLegì d'in textSuttitels en tudestg standardDa tge ch'i sa tracta
La refurma turitgaisa, en turitgais. In dals paucs films da lunghezza en la varietad che vegn propi instruida qua.
- DialectZüridütschPaucas vuschsLegì d'in textSuttitels en tudestg standardDa tge ch'i sa tracta
Turitgais cun jiddic dasperas — ina segunda lecziun davart quant datiers che duas linguas pon star e restar duas.
- PlatzspitzbabyZodiac PicturesDialectZüridütschPaucas vuschsLegì d'in textSuttitels en tudestg standardDa tge ch'i sa tracta
Turitgais, ils onns da l'eroina en la citad vis d'in uffant. Tema dir, pronunzia nunusitadamain clera.
Co ch'ins als enconuscha
Heidi na sa anc betg enconuscher quest idiom a basa da furmas concretas. Qua na stat nagut, empè da insatge plausibel.
Cumenzai plitost cun Innerschwyzertütsch, 40 km davent — là enconuscha Heidi formas →
Nua che quai stat
Quintà ora dal ram, dals chantuns e da la citad da referenza — naginas novas apposiziuns davart il dialect sez.
Funtaunas
- Hotzenköcherle, Schläpfer, Trüb, Zinsli (eds.) 1997. Sprachatlas der deutschen Schweiz (SDS). Francke, Bern. Eight volumes, 1962–1997; over 1,500 maps from fieldwork carried out 1939–1958, covering the Alemannic dialects of Switzerland and the Walser dialects of northern Italy.
- Christen, Glaser & Friedli (eds.) 2010. Kleiner Sprachatlas der deutschen Schweiz. Huber, Frauenfeld. The condensed, general-readership edition of the SDS.
- Leemann, Steiner, Studerus, Oberholzer, Jeszenszky, Tomaschek & Kistler 2025. Dialäktatlas: 1950 bis heute. vdf, Zollikon. 1,000 speakers at 125 locations surveyed 2020–21, compared with the SDS.
- Hotzenköcherle, R. (ed. Bigler & Schläpfer) 1984. Die Sprachlandschaften der deutschen Schweiz. Sauerländer, Aarau.
- Weber, A. 1987. Zürichdeutsche Grammatik. Rohr, Zürich (3rd ed.; first 1948). Grammatiken und Wörterbücher des Schweizerdeutschen 1.
- Gallmann, H. 2010. Zürichdeutsches Wörterbuch. NZZ Libro, Zürich (2nd ed.). Grammatiken und Wörterbücher des Schweizerdeutschen 3.
- Fleischer, J. & Schmid, S. 2006. Zurich German. Journal of the International Phonetic Association 36(2): 243–253.
- Leemann, Kolly, Purves, Britain & Glaser 2016. Crowdsourcing language change with smartphone applications. PLOS ONE 11(1): e0143060.