Al cuntegn
HeidiHeidi

Tge ch'in computer sa far cun il tudestg svizzer

E tge ch'el na sa betg far. Questa pagina rimna quai ch'è vairamain vegnì mesirà en quest champ — cun las cifras e las funtaunas, per che Vus possias controllar nossas affirmaziuns.

Pertge ch'i è grev

I n'exista nagina ortografia uffiziala. I dat recumandaziuns dal 1938 che la dialectologia dovra — ma era transcriptuors scolads las applitgeschan differentamain, e quasi nagin na scriva uschè ad ina amia.

Ins discurra il dialect, ins scriva il tudestg standard. Scriver giu quai ch'è vegnì ditg n'è perquai betg ina transcripziun, mabain ina translaziun — ed uschè è construì quasi tut quai ch'exista.

Ed i è ina pitschna lingua en il senn da las datas: las pli grondas collecziuns publicas èn intgins tschient uras, e quasi tuttas èn mo licenziadas per la perscrutaziun.

Danunder che las datas vegnan

Las collecziuns publicas sin las qualas quest champ sa basa. La colonna «direcziun» è la pli impurtanta: quasi tut auda dialect e scriva standard.

Chapir

Quota d'errurs da pleds sin il medem set da test, per che las cifras sajan cumparegliablas. Tut quests sistems produceschan tudestg standard — la cifra di quant bain ch'i è vegnì translatà, betg quant bain ch'i è vegnì scrit en dialect.

Discurrer

Qua engianna il martgà. Quai che vegn vendì sco vusch «tudestga svizra» è per il pli tudestg standard svizzer — la lingua scritta, legida ad auta vusch. Vaira sintesa dialectala exista quasi mo en la perscrutaziun.

Models da lingua

Sch'in model domina propi il dialect, u sche quai stat mo en la communicaziun a la pressa. «Evaluà» vul dir ch'insatgi l'ha mesirà e publitgà.

Tge che quai munta per Heidi

  • Il dictar na scriva betg il dialect. El scriva quai che Vus vulais dir, en la lingua che Vus avais gia — precis quai che la perscrutaziun sa far.

  • Heidi na discurra betg. Ina vusch che pronunziass fallà il turitgais na pudessias Vus betg controllar, e quai è il sulet sbagl che quest product na dastga betg far.

  • La controlla dal dialect funcziuna senza model. Ella è ina glista fixa da reglas, betg in model da lingua — perquai na po ella betg cumenzar ad inventar.

Funtaunas