Tge ch'in computer sa far cun il tudestg svizzer
E tge ch'el na sa betg far. Questa pagina rimna quai ch'è vairamain vegnì mesirà en quest champ — cun las cifras e las funtaunas, per che Vus possias controllar nossas affirmaziuns.
Pertge ch'i è grev
I n'exista nagina ortografia uffiziala. I dat recumandaziuns dal 1938 che la dialectologia dovra — ma era transcriptuors scolads las applitgeschan differentamain, e quasi nagin na scriva uschè ad ina amia.
Ins discurra il dialect, ins scriva il tudestg standard. Scriver giu quai ch'è vegnì ditg n'è perquai betg ina transcripziun, mabain ina translaziun — ed uschè è construì quasi tut quai ch'exista.
Ed i è ina pitschna lingua en il senn da las datas: las pli grondas collecziuns publicas èn intgins tschient uras, e quasi tuttas èn mo licenziadas per la perscrutaziun.
Danunder che las datas vegnan
Las collecziuns publicas sin las qualas quest champ sa basa. La colonna «direcziun» è la pli impurtanta: quasi tut auda dialect e scriva standard.
ArchiMob 2016
dialect, scrit
- licenza
- CC BY-NC-SA 4.0 · text; audio sin dumonda
Swiss Parliaments Corpus 2021
dialect udì → standard scrit
- uras
- 293
- pledaders
- 198
- licenza
- MIT
SwissDial 2021
text → dialect discurrì
- regiuns
- 8
- licenza
- nagina licenza publitgada
SDS-200 2022
dialect udì → standard scrit
- uras
- 200
- pledaders
- 3 816
- licenza
- mo perscrutaziun
STT4SG-350 2023
dialect udì → standard scrit
- uras
- 343
- pledaders
- 316
- regiuns
- 7
- licenza
- mo perscrutaziun
Chapir
Quota d'errurs da pleds sin il medem set da test, per che las cifras sajan cumparegliablas. Tut quests sistems produceschan tudestg standard — la cifra di quant bain ch'i è vegnì translatà, betg quant bain ch'i è vegnì scrit en dialect.
23%
quota d'errurs da pleds
14%
quota d'errurs da pleds
XLS-R 1B 2023
reexercitàpais publitgads
12.1%
quota d'errurs da pleds
Whisper large-v2 2025
reexercitàpais betg publitgads
Discurrer
Qua engianna il martgà. Quai che vegn vendì sco vusch «tudestga svizra» è per il pli tudestg standard svizzer — la lingua scritta, legida ad auta vusch. Vaira sintesa dialectala exista quasi mo en la perscrutaziun.
Vuschs commerzialas «de-CH»
tudestg standard svizzerservetsch
Purschiders svizzers cun purschida da dialect 2026
dialectservetsch
ETH Turitg, Swiss Voice
dialectperscrutaziun
T5 e VITS, pipeline da perscrutaziun 2023
dialectperscrutaziun
Clonaziun da vusch da podcasts 2025
dialectperscrutaziun
Models da lingua
Sch'in model domina propi il dialect, u sche quai stat mo en la communicaziun a la pressa. «Evaluà» vul dir ch'insatgi l'ha mesirà e publitgà.
SwissBERT 2023
dialect betg evaluàCC BY-NC 4.0
SwissBERT + gsw 2024
dialect evaluàCC BY-NC 4.0
Apertus 2025
dialect betg evaluàApache 2.0
Tge che Heidi mesira cura che Vus discurris
L'exercizi da discurrer Vus registrescha e rapporta quai che sa mesirar propi — ed di en tge lingua. Naginas notas sin tschient, nunenqualbop.
Flum da discurrer
en il dialect
Nua ch'i dava tun e nua betg: pausas, quant ditg ch'è stada la pli lunga, quanta part da la registraziun che Vus avais propi discurrì. Quai na dumonda nagina transcripziun ed funcziuna perquai er per in dialect che nagut sa scriver.
en il code · speechkit/src/delivery.ts
Tempo e sequenzas
en tudestg standard svizzer
Silbas per secunda, e quant ditg che Vus discurris avant che ferman. Fluenza en il senn da la perscrutaziun — co ch'in patratg vegn ora, betg quant bain ch'el suna.
en il code · speechkit/src/spoken.ts
Pleds e furmas
en tudestg standard svizzer
Tge pleds che Vus avais tschernì, controllads cun la medema glista fixa da reglas sco la controlla dal dialect. Betg l'opiniun d'in model.
en il code · heidi/lib/variety/check.ts
Grammatica
en tudestg standard svizzer
Concordanza, cas, furmas verbalas. Mo d'ina transcripziun en la lingua che Vus avais propi discurrì — uschiglio pertutga la correctura pleds ch'il computer ha inventà.
en il code · speechkit/src/languagetool.ts
Nota da pronunzia
intenziunadamain betg offrì
Na vegn betg producida. Ina nota cunter in ideal da lingua materna è in giudicament davart ina persuna, e nagina meglierament da la renconuschientscha la fiss onesta.
Exact cun quai fa reclama mintga concurrent. Quai è la lingia che nus laschain vida cun intenziun.
- Züridütsch
- 25.6% quota d'errurs da pleds
- tudestg standard svizzer
- 6.4% quota d'errurs da pleds
- naginas furmas giuditgadas sur
- 15%
Tge che quai munta per Heidi
Il dictar na scriva betg il dialect. El scriva quai che Vus vulais dir, en la lingua che Vus avais gia — precis quai che la perscrutaziun sa far.
Heidi legia ad aut, ma na pretenda mai da discurrer il dialect. In sintetisader dumandà per turitgais dat al pli tudestg standard svizzer — uschè di la vusch tge ch'ella è, e tascha plitost che dar a Vus ina vusch englaisa che legia Züridütsch.
La controlla dal dialect funcziuna senza model. Ella è ina glista fixa da reglas, betg in model da lingua — perquai na po ella betg cumenzar ad inventar.
Tge model che Vus respunda
Legì da la chadaina che prenda propi la dumonda, betg d’ina frasa scritta ina giada. Perquai na po qua betg star in model ch’è gia ditg ora d’adiever.
groqapi.groq.com
openai/gpt-oss-120b · openai/gpt-oss-20b · qwen/qwen3.8-27b
googlegenerativelanguage.googleapis.com
models/gemini-flash-latest · models/gemini-flash-lite-latest · models/gemma-4-31b-it
openrouteropenrouter.ai
nvidia/nemotron-3-super-120b-a12b:free · nvidia/nemotron-3.5-lightning:free · google/gemma-4-26b-a4b-it:free · cohere/north-mini-code:free · openrouter/free
L’urden n’è nagina classificaziun. La chadaina è ordinada tenor sparsadad: tgi che ha la pli pitschna capacitad vegn duvrà sco davos. Il emprim è quel che ha plaz oz, betg il meglier.
Nagin da quests models è l’autoritad per il turitgais. Quai è il pack. Mintga lingia generada passa ina controlla a reglas avant che insatgi la vesa — e quella controlla n’è sezza nagin model.
Senza clav u senza contingent responda la via 503 e di quai. Ella na fa betg sco sch’ella avess ina resposta.
Funtaunas
- Samardžić, Scherrer & Glaser 2016. ArchiMob — A Corpus of Spoken Swiss German. Proceedings of LREC 2016, 4061–4066, Portorož.
- Plüss, Neukom, Scheller & Vogel 2021. Swiss Parliaments Corpus, an Automatically Aligned Swiss German Speech to Standard German Text Corpus. Proceedings of the Swiss Text Analytics Conference 2021, CEUR-WS Vol-2957.
- Dogan-Schönberger, Mäder & Hofmann 2021. SwissDial: Parallel Multidialectal Corpus of Spoken Swiss German. arXiv preprint 2103.11401 — not peer-reviewed.
- Plüss, Hürlimann, Cuny, Stöckli, Kapotis, Hartmann, Ulasik, Scheller, Schraner, Jain, Deriu, Cieliebak & Vogel 2022. SDS-200: A Swiss German Speech to Standard German Text Corpus. Proceedings of LREC 2022, 3250–3256, Marseille.
- Plüss, Deriu, Schraner, Paonessa, Hartmann, Schmidt, Scheller, Hürlimann, Samardžić, Vogel & Cieliebak 2023. STT4SG-350: A Speech Corpus for All Swiss German Dialect Regions. Proceedings of ACL 2023 (Short Papers), 1763–1772, Toronto.
- Dolev, Lutz & Aepli 2024. Does Whisper Understand Swiss German? An Automatic, Qualitative and Human Evaluation. Proceedings of VarDial 2024, 28–40, Mexico City.
- Timmel, Paonessa, Vogel, Perruchoud & Kakooee 2025. Fine-tuning Whisper on Low-Resource Languages for Real-World Applications. Proceedings of the Swiss Text Analytics Conference 2025.
- Bollinger, Deriu & Vogel 2023. Text-to-Speech Pipeline for Swiss German — A Comparison. arXiv preprint 2305.19750 — not peer-reviewed.
- Stucki, Deriu & Cieliebak 2025. Voice Adaptation for Swiss German. arXiv preprint 2505.22054 — submitted, not yet accepted.
- Vamvas, Graën & Sennrich 2023. SwissBERT: The Multilingual Language Model for Switzerland. Proceedings of the Swiss Text Analytics Conference 2023, 54–69.
- Vamvas, Aepli & Sennrich 2024. Modular Adaptation of Multilingual Encoders to Written Swiss German Dialect. Proceedings of the 1st Workshop on Modular and Open Multilingual NLP, 16–23, St Julians.
- Project Apertus (EPFL, ETH Zurich & CSCS) 2025. Apertus: Democratizing Open and Compliant LLMs for Global Language Environments. arXiv preprint 2509.14233. Swiss German appears as 6,000 post-training instruction examples; no dialect evaluation is reported.
- Dieth 1986. Schwyzertütschi Dialäktschrift. 2nd edition, Sauerländer, Aarau; first published 1938 as recommendations of a commission of the Neue Helvetische Gesellschaft. Widely used in dialectology, applied inconsistently even within one corpus, and unknown to most writers — a proposal, not an orthographic standard.
- Zampieri, Malmasi, Scherrer, Samardžić, Tyers, Silfverberg, Klyueva, Pan, Huang, Ionescu, Butnaru & Jauhiainen 2019. A Report on the Third VarDial Evaluation Campaign. Proceedings of VarDial 2019, 1–16, Ann Arbor. Best macro F1 on four Swiss German dialect areas: 0.76.