Schwiizerdütsch
Was es isch, werum Si's nöd verstönd, obwohl Si Dütsch chönd — und weli Mundart wo gschwätzt wird.
Gschwätzt, nöd gschribe
Schwiizerdütsch isch d Sprach vom Alltag — und di gschribni under Lüt wo sich kenned: SMS, WhatsApp, Notize. Alles Offizielle wird uf Schwiizer Hochdütsch gschribe. Bedes ghört dezue, und wer nur eis cha, schickt irgendwenn e Mundart-Nachricht a d Versicherig.
Kei richtigi Schriibwiis
Es gits kei offizielli Rächtschriibig. S glich Wort wird vo zwei Lüt andersch gschribe, und bedi händ rächt. Drum seit d Heidi nie, Ihri Schriibwiis seig falsch — nur, wie mir si schriibed.
Nöd ei Sprach
Schwiizerdütsch isch kein einzige Dialäkt, sondern vili. D Underschied fallet Einheimische sofort uf und Lernende gar nöd. D Heidi bringt Ihne Züridütsch bii und seits, statt z tue als gäbs nur eis.
Vo wo chunt die Nachricht?
Füeged Sie e Nachricht ii, wo Sie übercho händ — vom Chef, vo de Nachbarin, us em Klassechat. Heidi zeigt, weli Forme vo wo chömed und was d Wörter heissed.
Worum so viili?
D Schwiiz hät ihri Mundarte bhalte, während Dütschland sini grösstenteils verlore hät. Das isch kein Zuefall und kei Frog vo de Bärge — es hät mit Staatsbildig, Schuel und Radio z tue.
Di ganz Gschicht →D Mundarte
Mundartgränze folged kei Kantonsgränze — drum Pünkt und kei Flächene. D Kantön stönd debii, will Si wüssed i welem Si sind.
D alemannische Mundarte teiled sich i drüü Gruppe. D Gränze sind kei Kantonsgränze, sondern Lutwandel, wo a verschidene Ort stoh blibe sind.
Niederalemannisch
De Norde — i de Schwiiz praktisch nur Basel. Da isch s k am Wortaafang k blibe; suscht isch i de ganze Dütschschwiiz ch drus worde. Das ghört mer am erschte Tag.
Hochalemannisch
Mittelland und Oste: Züri, Bärn, Aargau, Solothurn, St. Galle. Di gröschti Gruppe — und die, wo mer meint, wänn mer «Schwiizerdütsch» seit.
Höchstalemannisch
D Alpetäler: Wallis, Glarus, Uri und Unterwalde, d Walsersiedlige. Am konservativschte und für Uswärtigi am schwierigschte, wil da alti Forme erhalte sind, wo im Mittelland scho lang verschwunde sind.
Uf beide Site vo de Linie
Die Mundartlandschaft liit uf beide Site vo de Linie und ghört kem Zwiig ellei. Drum nänned mer kein, statt eine z wähle, wo ornlich uusgseht.