Verstah scho — sälber säge nie
isch gange, hät gmacht — weles Hilfsverb
D Regle
D Vergangeheit isch immer Hilfsverb plus Partizip, und s Hilfsverb isch si oder ha. Bewegig und Veränderig nämed si: isch gange, isch cho, isch gfahre, isch worde. Gliich bi hocke und stah — isch ghocket, isch gstande —, wo mer in Dütschland «hat gesessen» seit. Fascht alles anderi nimmt ha: hät gmacht, hät gseit, hät gschlafe.
Ich bi im Tram ghocket.
Ich bin im Tram gesessen.
Mir sind uf Bern gfahre.
Wir sind nach Bern gefahren.
Si hät lang gschlafe.
Sie hat lange geschlafen.
Wo's hakt
Wer Dütsch in Dütschland glernt hät, stolperet über hocke und stah: «Ich bi ghocket», nie «Ich ha ghocket». Im Wortschatz zeigt d Vergangeheitszile vo jedem Verb sis Hilfsverb.